Kategori: Ruh Sağlığı

Burdur Kitap Fuarı’nda yeni kitabı “Ben Çağının Çıkmazı” için düzenlenen imza gününe katılan Yazar Prof. Dr. Gökmen Arslan; çağımızın üç temel çıkmazı olarak nitelendirdiği hız, şeffaflık ve yalnızlık kavramlarına karşı kapsamlı gözlem ve araştırmalarından yola çıkarak önemli tavsiyelerde bulundu. Dünyadaki duruma göre toplumumuzda çok daha baskın hissedilen üç temel sorun olduğunu belirten Arslan, “Bunlar; hız, şeffaflık ve yalnızlık. Çok hızlı yaşıyoruz. Oysa yavaşlamayı, huşu içinde olmayı ve nefes almayı yeniden öğrenmemiz gerekiyor. Trafikte her an acele ediyoruz, hızlı konuşuyoruz, çocuklarımızın bir an önce büyümesini istiyoruz; hızlı yiyor ve hızlı tüketiyoruz. Ancak bu hız, kaçınılmaz olarak tükenmişliği beraberinde getirir. Bir şeyi çok hızlı tüketirseniz, bir süre sonra ona karşı duyarsızlaşmaya başlarsınız ve anlam bulamazsınız. Daha fazlasına sahip olmanın yetmeyeceğini bildiğimiz halde yeni çabalar içine giriyoruz. Bu arayış, kaybettiklerimizi telafi etme isteğiyle sürüyor; fakat her yeni arzu, beraberinde daha derin bir eksiklik duygusu doğuruyor ve bu kısır döngü böylece devam ediyor” dedi.

Şeffaflık: Görünür Olma Takıntısı

Şeffaflık kavramını modern toplumun ikinci büyük çıkmazı olarak tanımlayan Arslan, “Şeffaflık dediğimiz olgu; sürekli görünür olma ve kusursuz görünme arzusudur. Kendimizi her an ön planda tutma gayreti ve fark edilme talebi. Bu durum, sosyal medya uygulamalarıyla daha da yerleşti ve hayatımızın merkezine yerleşti. Peki, neden mükemmel bir hayat yaşamak zorunda olalım ki? Sürekli başkalarının gözünden mi yaşıyoruz? İnsan bir şeyi sürekli görürse ona karşı duyarsızlaşır ve o durumu kanıksamaya başlar. Bu noktada gerçek ihtiyaçlar ile fanteziler birbirine karışıyor. Sosyal medyada karşılaştığımız pürüzsüz fotoğraflar, mükemmel kahvaltılar ve kusursuz ilişkiler, bizi sürekli ‘Neden benim hayatım böyle değil?’ sorgusuna ve tatminsizliğe itiyor” diye konuştu.

Yalnızlık: Kalabalıklar İçinde Anlam Kaybı

Yalnızlığın, çağın üçüncü büyük çıkmazı olduğunu belirten Prof. Dr. Arslan, araştırmalara ve verilere dayanarak, “Batı dünyasındaki o kronik ve mekânik yalnızlığa doğru sürükleniyoruz. Ancak bizim toplumumuzdaki yalnızlık tipi biraz daha farklı; kalabalıklar içinde hissedilen, ama kimseyle derin bir bağ kurulamayan bir tür ‘anlam kaybı’ yalnızlığı, yani duygusal yalnızlıktır. Gallup araştırmasına göre dünyadaki insanların yüzde 20’si kronik yalnızlık çekiyor. Kendi yaptığımız bir araştırmada ise, gençlerin yüzde 60’ına yakınının kendisini yalnız hissettiğini gördük. Çok arkadaşınız olabilir, ama buna rağmen kendinizi yalnız hissedebilirsiniz. Bugün, toplumsal olarak duygusal yalnızlığı her zamankinden çok daha derin yaşıyoruz” dedi.

Narsisizm, Bir Bozukluktan Kültürel Norma Dönüştü

Narsisizm kavramını açıklarken Batı toplumlarıyla karşılaştırmalar yapan Arslan, “Aslında bir kişilik bozukluğu olan narsisizm, bugün toplumlarda o kadar yaygınlaştı ki, ruhsal hastalıklar tanı kılavuzlarından bozukluk olmaktan çıkarıldı. Yani normalleşti, bir kültür haline geldi. Narsist kültür, bireyleri kendilerinin her şeyin üstünde tutar ve dünyayı sadece kendi merkezlerinden algılarlar” ifadelerini kullandı.

Artık karşımızda, hayata anlam katmadan, ondan sürekli bir şeyler talep eden toplumsal bir yapı duruyor. İlişkiler için emek harcamadan anlaşılmayı bekleyen, çaba göstermeden başarı talep eden, aile içinde sorumluluk almadan sonsuz destek isteyen bireyler çoğalıyor. Narsisizm, kökenini Antik Yunan mitolojisindeki Narkissos karakterinden alır; göletteki kendi yansımasına aşık olan Narkissos gibi, bugünün bireyleri de kendi yansımalarını sürekli sosyal medyada sergileyerek bu miti modernize ediyor. Bizim toplumumuz şu an bir arada: Kendi kadim köklerimiz ile Batı’dan gelen bu narsist kültür arasında bir kimlik mücadelesi veriyoruz.

Etiketlerin Konforu ve Mekanik Bir Hayat Yaşamak

Çağın ruh halindeki çelişkilere de değinen ve tavsiyelerde veren Prof. Dr. Arslan, psikolojinin magazinleşmesine karşı uyarıda bulunarak, “Etiketleri çok seviyoruz. Psikoterapiye gelen danışanlar bile ‘Bana hemen bir etiket koyun’ beklentisi içindeler, çünkü belirsizlik onları rahatsız ediyor. Oysa hayat bazen tanımak ve o durağanlığı aşmak için bir etikete değil, sürecin kendisine odaklanmak gerekir. Popüler medya ve sosyal mecralar psikolojiyi o kadar magazinleştirdi ki, herkese hazır tanılar ve reçeteler sunuluyor. Oysa ne kadar insan varsa o kadar farklı hikâye ve çocukluk vardır. İnsanları kalıplara sokmak sadece ‘ilaç’ ve ‘haz’ sektörüne hizmet eder. Günümüz dünyasının dayattığı başarı ve mükemmellik idealleri, özellikle gençlerde ulaşılması imkânsız bir ‘ideal benlik’ algısı yaratıyor. Gerçekçi bir benlik algısı olmayan bireyler ise, sosyal yaşamda çoğunlukla keskin, savunmacı ve aşırı tepkiler veriyor” dedi.

Sorumluluk Almak: Özgürlüğün Bedeli

1980’lerden bugüne aile tutumlarındaki değişime de dikkat çeken Arslan, sorumluluk bilincinin önemini hatırlatarak, “1980’li yıllarda ailelere, ‘Çocuklarınıza sorumluluk veriyor musunuz?’ diye sorulduğunda yüzde 80’i ‘Evet’ diyordu. Günümüzde ise bu oran tam tersine döndü; yüzde 80’i ‘Hayır’ diyor. Oysa çocuklar sorumluluk almazsa, sağlıklı bir benlik yapısı oluşamaz. Yaşayan insan için durağanlık bir seçenek değildir; durduğunuz an çürümeye başlarsınız. Özgürlük, ancak sorumlulukla birlikte gelir. Başkalarını değiştirmeniz mümkün değildir; değiştirebileceğiniz tek kişi kendinizdir. İnsan davranışları, yapılan seçimlerin sonucudur ve bu seçimlerin sorumluluğu bütünüyle bireye aittir” diye konuştu.

İyileşmenin Amacı: Size Teşvik Etmektir

Acının yaşamındaki öğretici rolünü değerlendiren Arslan, “acı ve ıstırabın amacı, size bir şeylerin yanlış gittiğini söylemek ve sizi düzeltmeye, iyileşmeye teşvik etmektir. Eğer bunu yapacak gücü kendinizde bulamazsanız, acıyla baş başa kalırsınız. Günümüzde sadece haz odaklı bir yaşam tarzı ve büyük bir acı korkusu hâkim. Oysa stres kendi başına ne iyidir ne kötüdür; ona nasıl yaklaştığınız sonucu belirler. Acıdan ve stresten sürekli kaçarsanız, sadece yüzeysel bir haz dünyasında hapsolursunuz. Büyük düşünür Mevlana’nın buyurduğu gibi; ‘Keder sizi neşeye hazırlar. Evinizdeki her şeyi şiddetle süpürür ki, yeni neşe girebilecek yer bulabilsin.” dedi.

Çözüm: Büyük Taşlar Değil, Küçük Adımlar

Sorunları tek bir hamlede çözme isteğini “Battal Gazi Sendromu” olarak tanımlayan Arslan, kalıcı değişimin formülünü şöyle sundu: “Kalıcı değişim, devasa ve kahramanca hamlelerle değil; yolun üzerindeki küçük çakıl taşlarını tek tek temizleyerek başlar. Gerçek bir sorumluluk üstlenmek, büyük kitleleri yerinden oynatmak değil, küçük adımlarla ilerleme disiplini göstermektir. Kendi yolunuzdaki küçük engelleri kaldırdığınızda, sadece kendinize değil, başkalarına da alan açan toplumsal bir fayda yaratırsınız. Değişim, bireysel kahramanlık beklentisinden sıyrılıp kolektif bir eyleme dönüştüğünde, hayat bir üst seviyeye evrilir.”

İyileşmenin Dört Adımı

Arslan, kültürümüzde bizi iyileştirecek güçlü kökler olduğunu belirterek şu dört adımı sıraladı:

Yavaşlamayı Öğrenmek: Hayata bir anlam katmak için durabilmek gerekir.

Kendimiz Olmak: Sosyal medyada kabul görmek için kendimizden vazgeçmemeliyiz.

Yalnızlığı Güce Dönüştürmek: Yalnızlık, insanın kendini tanıması için fırsattır.

Nezaket Çağını Başlatmak: Küçük nezaket davranışları dünyayı değiştirir.

Kendine Şefkat: Benlik mi, Dönüşüm mü?

Kendine şefkatin bencillik olmadığını belirten Arslan, şunları söyledi: “Kendine şefkat, zor zamanlarda kendine destek olabilme becerisidir. Bu, sorumluluktan kaçmak değil; hatalardan öğrenmeye imkân tanımaktır. Bireyciliğin yüceltildiği bir dünyada, her zamankinden daha fazla şefkate ve anlamlı ilişkilere ihtiyacımız var.”

Sonuç: Gerçek Değişim Kendinde Başlar

Modern insanın yaşadığı çıkmazın çözümü, dış dünyayı değiştirmeye çalışmak değil, kendine dönmektir. Kendi hatalarımızla barışarak, sorumluluk alarak ve küçük adımlarla ilerleyerek gerçek dönüşüm mümkündür. Çünkü gerçek değişim, dünyayı değiştirmekle değil, kendini değiştirmekle başlar.

Bu yazı 2026 Yılında Yenises Dergisinde yayınlanan röportajdan alınmıştır. 

Bir an durun ve düşünün. Elinizde telefon, gözleriniz parlak ekrana mı kilitli? Gelen her bildirimle hafifçe irkiliyor, “Acaba ne var?” merakıyla parmaklarınız mı klavye üzerinde geziyor? Saatler su gibi akıp giderken, günün sonunda o tanıdık ve yorgun düşmüş hissiyatla mı baş başa kalıyorsunuz: “Yine hiçbir şeye yetişemedim!” Bu satırlar size de tanıdık geliyorsa, yalnız değilsiniz. Zira hepimiz, gözle görülmeyen ama zihnimizi ele geçiren devasa bir dijital kaosun ortasında debelenip duruyoruz. Peki, bu kaostan çıkış var mı? Yoksa sonsuza dek ekranların kölesi mi olacağız?

Dopamin Tuzağı: Neden Bu kadar Bağlıyız?

Bizi bu kadar güçlü bir şekilde dijital dünyanın ağına düşüren şey ne? Neden sosyal medya bildirimlerinden kopamıyor, neden her yeni gönderi, her yeni beğeni adeta bir uyuşturucu gibi zihnimizde yankılanıyor? Kaynaklarımızın da belirttiği gibi, bu sorunun cevabı, dijital bağımlılığın psikolojisinde ve beynimizin gizemli dopamin döngüsünde yatıyor. Her bir bildirim sesi, her bir “beğeni” ibaresi, her yeni fotoğraf veya video, beynimizde kısa ama güçlü bir dopamin salgılanmasına neden oluyor. Bu anlık haz, bize geçici bir tatmin verse de, aslında sürekli daha fazlasını aramaya iten sinsi bir döngünün ilk adımı. Tıpkı bir tavşanın havuç peşinden koşması gibi, biz de adeta ekranlar aracılığıyla sürekli yeni bir dopamin patlamasının peşindeyiz. Ve bu koşuşturmaca içinde, farkında bile olmadan saatlerimizi, günlerimizi ve hatta hayatımızı bu sanal labirentte kaybediyoruz.

Uykumuz ve Dikkatimiz Tehlikede!

Bu dijital esaretin bedeli, sadece “boşa geçen zaman” hissiyatından çok daha ağır. Sürekli ekrana maruz kalmak, zihnimizde derin izler bırakıyor ve beraberinde çok daha ciddi sorunları getiriyor: Uyku ve dikkat sorunları. Gece geç saatlere kadar mavi ışık saçan ekranlara bakmak, beynimizin doğal uyku hormonu olan melatonin üretimini baskılıyor. Beynimiz, o parlak ışıklar yüzünden hala gündüz olduğunu sanıyor ve uykuya dalmamız adeta bir eziyete dönüşüyor. Kaliteli uyku alamadığımızda ise, ertesi gün başlayan bitmek bilmeyen yorgunluk, odaklanma güçlüğü ve sinirlilik, hayatımızın kaçınılmaz bir parçası haline geliyor.

Dikkatimiz mi? Ah, dikkatimiz… O da bu dijital kaosun en büyük mağdurlarından biri. Sürekli değişen içerikler, peşi sıra gelen bildirimler, beynimizi adeta bir sarkaç gibi sallıyor. Tek bir konuya uzun süre odaklanma yeteneğimiz köreliyor, derinlemesine düşünme becerimiz paslanıyor. Bir e-postayı bitirmeye çalışırken gelen bir WhatsApp bildirimi, okuduğumuz bir kitabın en heyecanlı yerinde aniden önümüze düşen bir Instagram hikayesi… Hepsi, zihnimizi paramparça ediyor, bizi anlık tatminlerin peşine düşmüş, dağınık ve yorgun bireylere dönüştürüyor.

Kurtuluşun Formülü: Dijital Mola ve Cesur Bir Meydan Okuma!

Peki, bu girdaptan kurtulmanın bir yolu yok mu? Zihnimize yeniden sahip çıkamaz mıyız? Elbette ki var! Kaynaklarımızın da vurguladığı gibi, dijital detoks, bu sarmaldan kurtulmanın en etkili yolu olabilir. Bu, sadece telefonumuzu kapatmak anlamına gelmiyor; aynı zamanda dijital alışkanlıklarımızı bilinçli bir şekilde yönetme, ekran sürelerimizi azaltma ve gerçek dünya ile yeniden bağ kurma arayışı demek.

Belki de bu detoksun en radikal ve en dönüştürücü adımı, hepimize yöneltilen o cesur meydan okuma: “Sosyal medyasız bir gün geçirmek!” Düşünsenize: Sadece 24 saatliğine, bildirimlerin sustuğu, sürekli kaydırma dürtüsünün kaybolduğu, sanal beğenilerin yerini gerçek anların aldığı bir gün…

Sosyal Medyasız Bir Gün: Neleri Yeniden Keşfedebiliriz?

Bu meydan okuma, bize sadece bir gün değil, belki de hayatımızın akışını değiştirecek bir pencere aralayabilir:

• Gerçek Bağlantılar: Ekranlara bakmak yerine, sevdiklerimizin gözlerinin içine bakma, onların kahkahalarını duyma, derin sohbetlere dalma fırsatı.
• Artan Farkındalık: Bir kuşun sesini duyma, kahvenizin tadını çıkarma, güneşin batışındaki renkleri fark etme… Hayatın küçük mucizelerine yeniden şahit olma.
• Odaklanma Gücü: Yarım kalan o kitabı bitirme, yeni bir hobiye başlama, yaratıcı bir projeye tüm enerjinizle sarılma.
• Zihinsel Berraklık: Sürekli bilgi bombardımanından uzaklaşarak, kendi düşüncelerimizle baş başa kalma, içsel sesimizi dinleme ve gerçekten ne istediğimizi anlama.
• Daha Kaliteli Uyku: Akşamları ekran ışığının esaretinden kurtularak, doğal uyku döngümüze geri dönme ve dinlenmiş, enerjik bir şekilde uyanma.

Bu meydan okuma, bize sanal beğenilerden çok daha değerli, çok daha anlamlı bir yaşamın varlığını hatırlatabilir. Bize, gerçek deneyimlerin, derin düşüncelerin ve samimi insan ilişkilerinin paha biçilemez olduğunu gösterebilir.

Öyleyse, neyi bekliyoruz? Gelin bugün, bu cesur meydan okumayı kabul edelim. Bir günlüğüne ekranları bir kenara bırakalım ve dijital kaosun yerine zihnimiz için ferahlatıcı, huzurlu bir sessizlik inşa edelim. Kim bilir, belki de o “hiçbir şeye yetişemedim” hissiyatının ilacı, tam da bu dijital molada, kendi içimizde yeniden keşfedeceğimiz o anlarda gizlidir. Haydi, zihnimize bir şans verelim, hayatı yeniden avuçlayalım!

Norman Vincent Peale, “Olumlu Düşünmenin Gücü” kitabında mutsuzluğun sırrını şu şekidle anlatır: Bir televizyon programında, ünlü bir sunucu yaşlı bir adamı konuk etti. Bu yaşlı adam, nadir rastlanan bir kişilikti. Sözleri önceden tasarlanmamış ve kesinlikle prova edilmemişti. Sadece doğal, parlak ve mutlu bir ruh halinden çıkıyordu. Her söylediği o kadar naif ve yerindeydi ki, seyirciler kahkahalarla güldü ve onu hemen sevdiler. Ünlü sunucu da ondan etkilenmiş ve onunla birlikte eğlenmişti. Devamını oku

Çoğumuz, hayatımızın bir döneminde manipülatif bir kişiyle karşılaşmışızdır. Bu, iş yerinde güçlü bir figür, sosyal hiyerarşide üst sıralarda yer alan biri ya da ilgisini çekmek istediğimiz biri olabilir. Belki de başlangıçta onun için kötü hissettiğimiz, sonra kendimizi zamanımızı ve kaynaklarımızı çok aşan bir bakıcı rolüne kapılmış bulduğumuz biriydi. Veya belki de güvensizliklerimizi nasıl tetikleyeceğini veya istediklerini elde etmek için kalplerimizi nasıl çekeceğini tam olarak bilen bir aile üyemiz veya yakın arkadaşımız vardır. Devamını oku

Narsisizm, kendini aşırı önemseme duygusu, sürekli hayranlık ihtiyacı ve başkalarına karşı empati eksikliği ile karakterize edilen bir kişilik özelliğidir. Narsisizme sahip bireyler, sıklıkla diğerlerinden üstün olduklarına inanır, yetki duygusuna sahiptirler ve sosyal etkileşimlere hükmetmeye çalışırlar. Başarılarını abartabilir, özel muamele bekleyebilir ve hedeflerine ulaşmak için başkalarını istismar edebilirler. Devamını oku